Προτού αναπτυχθούν όπλα όπως το τόξο και το δόρυ, που μπορούσαν να βάλουν τον στόχο από απόσταση, εξέλιξη που παρατηρείται πριν από 10.000 χρόνια στην Αφρική, οι πρόγονοί μας είχαν μόνο δύο επιλογές για να εξασφαλίσουν κρέας: την πτωματοφαγία, τρώγοντας δηλαδή τα κουφάρια που άφηναν ισχυρότερα ζώα θηρευτές, ή κυνηγώντας το θήραμα μέχρι να εξαντληθεί. Οι πρώτοι άνθρωποι κατάφεραν να κυριαρχήσουν στη δεύτερη από αυτές τις οικοθέσεις εν μέρει χάρη σε δύο πλεονεκτήματα του διποδισμού.
Το πρώτο είναι ο τρόπος που αναπνέουμε. Τα τετράποδα έχουν την ικανότητα να παίρνουν μόνο μία εισπνοή ανά κινητικό κύκλο, αφού ο θώρακας τους χρειάζεται να απορροφάει την πρόσκρουση από τα μπροστινά πόδια. Οι άνθρωποι όμως μπορούμε και επιλέγουμε διαφορετικούς ρυθμούς εισπνοής-εκπνοής, κάτι που μας επιτρέπει να χρησιμοποιούμε την ενέργεια μας πιο ευέλικτα. Το δεύτερο (και μεγαλύτερο) πλεονέκτημα είναι η εκπληκτική ικανότητα που έχουμε να ρυθμίζουμε τη θερμοκρασία του σώματος μας, πράγμα που μας επιτρέπει να κάνουμε κάτι που αδυνατούν να κάνουν τα λιοντάρια: Να τρέχουμε με ένταση για μεγάλο χρονικό διάστημα κάτω από τον μεσημεριανό ήλιο.
Όλα έχουν να κάνουν με την εφίδρωση. Τα δύο μεγάλα ζώα που έχει χρησιμοποιήσει ιστορικά ο άνθρωπος για τις μετακινήσεις του ιδρώνουν πολύ περισσότερο από τα άλλα τετράποδα: Σε μία ώρα ένα άλογο χάνει έως και 100 γραμμάρια νερό ανά τετραγωνικό μέτρο δέρματος και μια καμήλα έως 250 γραμμάρια. Ωστόσο, ο άνθρωπος αποβάλλει εύκολα έως 500 γραμμάρια ανά τετραγωνικό, ποσότητα ικανή να απομακρύνει 550 με 600 βατ θερμότητας. Ο ανώτατος ωριαίος ρυθμός εφίδρωσης μπορεί να ξεπεράσει τα 2 κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο δέρματος, και ο υψηλότερος καταγεγραμμένος ρυθμός είναι δύο φορές υψηλότερος. Ένας μη επαγγελματίας αθλητής που τρέχει στον μαραθώνιο σε αργό ρυθμό καταναλώνει περίπου 700 με 800 βατ, ενώ ένας έμπειρος μαραθωνοδρόμος που καλύπτει τα 42,2 χιλιόμετρα σε 2,5 ώρες καταναλώνει περίπου 1.300 βατ.
Ένα άλλο πλεονέκτημα όταν αποβάλλουμε νερό είναι ότι δεν χρειάζεται να το αναπληρώσουμε άμεσα. Οι άνθρωποι έχουμε αυξημένη ανοχή στην προσωρινή αφυδάτωση, αρκεί να ενυδατωθούμε εντός μίας περίπου ημέρας. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του αγώνα οι καλύτεροι μαραθωνοδρόμοι καταναλώνουν μόλις περίπου 200 ml υγρά την ώρα.
Μαζί αυτά τα πλεονεκτήματα επέτρεψαν στους προγόνους μας να γίνουν τα κυρίαρχα ημερόβια αρπακτικά σε υψηλές θερμοκρασίες. Φυσικά, δεν είχαν την ικανότητα να τρέξουν γρηγορότερα από μια αντιλόπη, αλλά κάποια ζεστή μέρα μπορούσαν να την κυνηγήσουν μέχρι να καταρρεύσει από την εξάντληση.
Καταγραφές τέτοιων περιστατικών καταδίωξης θηραμάτων σε μεγάλες αποστάσεις συναντάμε σε τρεις διαφορετικές ηπείρους με λεία ορισμένα από τα ταχύτερα τετράποδα. Στη βόρεια Αμερική οι Ταραχουμάρα του βορειοδυτικού Μεξικού κυνηγούσαν με αυτόν τον τρόπο ελάφια. Βορειότερα, οι Παγιού και οι Ναβάχο έπιαναν αντιλόπες καταδιώκοντας τες μέχρι να εξαντληθούν. Στη νότια Αφρική οι Μπασάρουα της Καλαχάρι κυνηγούσαν αντιλόπες, ακόμη και γκνου και ζέβρες κατά την περίοδο ξηρασίας. Στην Αυστραλία οι Αβορίγινες καταδίωκαν καγκουρό.
Αυτοί οι δρομείς θα είχαν πλεονέκτημα και έναντι των σύγχρονων δρομέων που φορούν ακριβά αθλητικά παπούτσια.
Το τρέξιμο με γυμνά πόδια όχι μόνο μείωνε τις ενεργειακές απώλειες κατά περίπου 4% (σημαντικό πλεονέκτημα στις μεγάλες αποστάσεις), αλλά τους εξέθετε σε λιγότερους σοβαρούς τραυματισμούς του αστραγάλου και του κάτω μέρους του ποδιού.
Στον αγώνα της ζωής οι άνθρωποι δεν είμαστε ούτε οι ταχύτεροι ούτε οι πιο αποδοτικοί. Αλλά χάρη στην ικανότητά μας να ιδρώνουμε είμαστε αναμφίβολα οι πιο επίμονοι.
Βιβλιογραφία:
1)Vaclav Smil, (2023) Οι αριθμοί δεν λένε ψέματα, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΟΠΤΡΑ
2)Jablonski, N.G. (2010) ‘The naked truth’, Scientific American, 302(2), pp. 42–49. https://doi.org/10.1038/scientificamerican0210-42
3)Taylor, N.A.S. and Machado-Moreira, C.A. (2013) ‘Regional variations in transepidermal water loss, eccrine sweat gland density, sweat secretion rates and electrolyte composition in resting and exercising humans’, Extreme Physiology & Medicine, 2(1), p. 4. doi: 10.1186/2046-7648-2-4
